Μανεσιώτης Δημήτριος

Αλληλένδετες είναι οι οικονομικές πολιτικές μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ  λόγω των παγκόσμιων αγορών. Οι αποφάσεις της κάθε πλευράς δεν θα μπορούσαν να αφήσουν αδιάφορη και αμέτοχη την άλλη, που προβαίνει άμεσα σε κινήσεις-αντιδράσεις προς την κατεύθυνση της προστασίας των συμφερόντων της. Έτσι αν και οι οικονομικές πολιτικές δείχνουν να είναι μια παρτίδα σκάκι,  το κλίμα αλλάζει από συνεργάσιμο σε ανταγωνιστικό και το αντίστροφο.

Η παρτίδα σκάκι αρχίζει και η πρώτη κίνηση γίνεται από τις ΗΠΑ. Οι οικονομικές πολιτικές που εφάρμοσε όπως η αντιστροφή του νόμου για τα mortgage bank-securities, τα ‘’Homes For Everyone Act’’ και η μείωση των επιτοκίων του FED στο 1% οδήγησαν σε ένα αρνητικό γεγονός: την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία είχε ιδιαίτερα άσχημα αποτελέσματα για το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Τώρα, η ΕΕ στην προσπάθεια να ανταπεξέλθει στις παγκόσμιες προκλήσεις των αγορών, δρομολογεί μια ακολουθία γεγονότων:

• Το 2009 ανακοινώθηκε ότι το χρέος της Ελλάδας είναι πάνω από το 100% του ΑΕΠ της1. Ακολούθησαν έπειτα οι κακές ειδήσεις από την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.
• Το 2009-2010, η ΕΕ έδειξε καθυστέρηση στην λήψη αποφάσεων, όσο αφορά τις στρατηγικές που θα χρησιμοποιήσει και τον μηχανισμό στήριξης για τα κράτη μέλη που έχουν συσσωρεύσει μεγάλο ποσοστό χρέους.
• Το ΔΝΤ ενσωματώνεται de facto στον μηχανισμό στήριξης της  Ευρωζώνης.
• Συνάπτονται μνημόνια από τις κυβερνήσεις που έχουν προβλήματα χρέους, προκειμένου να ενταχθούν στον μηχανισμό.
• Το καλοκαίρι του 2011, σημειώνεται αποτυχία συνεννόησης των ηγετών της ΕΕ, σε συνεργασία με το ΔΝΤ, για τα νέα πακέτα στήριξης και εύρεση λύσης για την κρίση χρέους που μαστίζει την Ευρωζώνη.

Αυτά τα γεγονότα είχαν ως στόχο την μείωση της εμπιστοσύνης των αγορών απέναντι στις πολιτικές τις ΕΕ. Οικονομικά, αποτυπώνεται στα spreads, στα CDS (των κρατών που έχουν προβλήματα χρέους), καθώς και στην συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ/δολαρίου.
Τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών για να ενταχθούν στον μηχανισμό στήριξης, οδήγησαν στην αναμενόμενη υποβάθμιση τους, από τους οίκους αξιολόγησης. Αυτά τα μέτρα οδηγούν την αγορά σε ασφυξία και το άμεσο αποτέλεσμα είναι η σμίκρυνση του ΑΕΠ και η αύξηση του ποσοστού του χρέους.

Η συνέχιση της ασυμφωνίας στην ΕΕ οδήγησε τις αγορές να χάσουν εντελώς την εμπιστοσύνη τους στους ηγέτες της Ευρώπης «Μας κυβερνούν παιδάκια», διαμαρτύρεται η Γαλλική «Le Monde». Σε μια τέτοια παραφωνία το «ντόμινο» της κρίσης χρέους χτύπησε την πόρτα της Ιταλίας και προκάλεσε περαιτέρω υποβάθμιση των χρεογράφων, της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, με τα ομόλογα των τριών πρώτων να χαρακτηρίζονται «junks».

Επιπλέον, η ΕΕ αντιμετωπίζει το χρέος των κρατών μελών με ‘’περισσότερο χρέος’’. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της ΕΚΤ και του ΔΝΤ, το χρέος της Ελλάδας θα εκτοξευτεί στα 161% και 172% του ΑΕΠ το 2012, αντίστοιχα, ενώ οι προβλέψεις του 2010 ήταν στο 156%. Στα ίδια ποσοστά πλέον θα κυμανθούν και τα χρέη της Ιρλανδίας και Πορτογαλίας. Με άλλα λόγια, οι πολιτικές που ακολουθούν φαίνεται να είναι λανθασμένες. Εδώ και 300 χρόνια, όσες χώρες είχαν συσσωρεύσει μεγάλο ποσοστό χρέους, πτώχευαν (εκτός από 2 περιπτώσεις, της Αγγλίας μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους και των ΗΠΑ μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο)2.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, γεννάται το ερώτημα: Γιατί η ΕΕ εφαρμόζει τακτικές που τη δείχνουν αναξιόπιστη; Η ΕΚΤ ακολουθεί πάντα την οικονομική πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας. Με την μείωση της ισοτιμίας η Ευρώπη κατάφερε δύο πράγματα: πρώτον, αύξηση των εξαγωγών στο σύνολο της Ευρωζώνης, με πρώτη εξαγωγική δύναμη στον κόσμο την Γερμανία, και δεύτερον να κρατήσει τις ισορροπίες του εμπορίου ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ. Η συναλλαγματική ισοτιμία θα κυμαινόταν στο 1 ευρώ προς 2 δολάρια αν δεν γινόταν αυτή η τεχνητή υποτίμηση.

Επιπροσθέτως, εξαιτίας αυτών των κινήσεων στον οικονομικό-γεωπολιτικό χάρτη, σημειώθηκε μικρή αύξηση στην προσφορά χρήματος από την Κίνα3 για να εξισορροπηθεί το διεθνές εμπόριο.

Από το 3ο τρίμηνο του 2009 μέχρι το 2ο τρίμηνο του 2010, το ΑΕΠ των ΗΠΑ μειώθηκε κατά 15%, παρά την τεράστια αύξηση της προσφοράς χρήματος4. Το 2011, η κυβέρνηση των ΗΠΑ προσπαθεί να αυξήσει το όριο δανεισμού της, κάτι που ενδεχομένως θα συμβεί. Την ίδια περίοδο τυχαίνει να υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στους ηγέτες της ΕΕ.

Η μερική διαγραφή του χρέους των κρατών μελών5 και η ομαλή έξοδος της Ευρωζώνης από την κρίση χρέους, θα γίνει αν εκπληρωθούν τα οικονομικά σχεδιαγράμματα που έχουν τεθεί, υπό τον περιορισμό ότι οι ΗΠΑ θα έχουν βγει από την ύφεση έως το 2014-2015, χωρίς προηγούμενη στάση πληρωμών.

Στην προσπάθεια της ΕΕ να σωθεί και ταυτόχρονα να κρατήσει τις ισορροπίες, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να εισέλθει η Ευρώπη σε ύφεση μεγάλων διαστάσεων, καθώς αυτές οι στρατηγικές μπορούν να γίνουν δίκοπο μαχαίρι. Ιστορικά, όμως, καμία πολιτική δεν εφαρμόστηκε χωρίς ένα ευρύτερο πλάνο, σχέδιο και στόχους. Το πλάνο αυτό προς το παρόν είναι η συγκράτηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ έναντι του δολαρίου.

1 Γιατί το 2009 και όχι το 2000; Σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα η Ελλάδα είχε το ίδιο ποσοστό χρέους και εκείνη την περίοδο. Μπορεί πολύ ορθά να υποθέσουμε ότι δεν υπήρχε τότε κρίση τέτοιων διαστάσεων όπως αυτή που ξέσπασε το 2008.
2 Τα αναφέρει ο Nathan Lewis σε άρθρο για φιλελεύθερη λύση για την κρίση χρέους.
3 Η Κίνα κρατά τεχνητά το νόμισμα της υποτιμημένο για να έχει πιο φθηνά τα προϊόντα της.
4 Μέχρι σήμερα το FED, σε συνεργασία με την κυβέρνηση των ΗΠΑ , έχει αυξήσει την προσφορά χρήματος κατά 2,6τρις $.
5 Το συνολικό χρέος Ελλάδας, Πορτογαλίας και Ιρλανδίας μαζί είναι κάτω από το 7% του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ. Αν γίνει κούρεμα των χρεών κατά 80% το ποσοστό δεν θα υπερβαίνει το 5% του ΑΕΠ της ΕΕ.

Πηγές
www.kathimerini.gr
http://www.forbes.com
http://www.real.gr