ΕΚΕΜ | Έρευνα, Τεκμηρίωση, Θέση "ΕΚΕΜ | Έρευνα, Τεκμηρίωση, Θέση EKEM European Energy Policy Observatory TAP Trans Adriatic Pipeline EuroMeSCo MEES
ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ε. Εκτύπωση E-mail

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ε.

Της Μαρίας-Ελευθερίας Mπλέτσα

Οι συζητήσεις για μια κοινή ενεργειακή πολιτική άρχισαν να ενδιαφέρουν την Ε.Ε. από το 1980 και έπειτα, καθώς έγινε αντιληπτό πως η ενεργειακή ασφάλεια είναι στενά συνυφασμένη με την αειφορία και την ανταγωνιστικότητα και ότι αυτή αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα μιας ολοκληρωμένης ΕΕΑ, λαμβάνοντας, βέβαια, υπόψη και το γεγονός ότι η ένωση ήταν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από εξωτερικούς προμηθευτές για τις ενεργειακές της ανάγκες. Γρήγορα διασαφηνίστηκαν οι πρώτοι στόχοι της ένωσης, οι οποίοι αφορούσαν τη δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς ενέργειας, την ασφάλεια του εφοδιασμού και την προστασία του περιβάλλοντος από την παραγωγή και κατανάλωση της ενέργειας¹. Περίπου 30 χρόνια μετά, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, τα προαναφερθέντα ζητήματα εξακολουθούν να απασχολούν την Ε.Ε.Το παρόν κείμενο παρουσιάζει τους στόχους και τις δράσεις της Ε.Ε. αναφορικά με τα θέματα ενεργειακής πολιτικής², όπως αυτά καθορίζονται από την ολοένα και αυξανόμενη ζήτηση φυσικών πόρων, την εξάρτηση της ένωσης, την επερχόμενη εξάντληση των φυσικών πόρων, την ανάγκη για νέες εναλλακτικές πηγές ενέργειας και παράλληλα, την προστασία του περιβάλλοντος.

Θεμελιώδους σημασίας είναι η επιτάχυνση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας -με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας από τα κράτη μέλη μέσα στα χρονικά πλαίσια (ως το 2014) που απορρέουν από τις συμφωνηθείσες προθεσμίες- η οποία θα επιτρέψει τη σημείωση μεγάλης πρόοδο στην εξασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης της ενέργειας, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας: «Καλούνται τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης και τον οικείο κλάδο, να επιταχύνουν τις εργασίες τους με σκοπό την έγκριση των τεχνικών προτύπων για τα συστήματα φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων έως τα μέσα του 2011 και για τα ευφυή δίκτυα και τα συστήματα μέτρησης ως το τέλος του 2012».

Στην κορυφή της ιεραρχίας των προτεραιοτήτων σχετικά με την ενεργειακή πολιτική της ένωσης, για τις επόμενες δυο δεκαετίες, βρίσκονται οι υποδομές. Στόχος είναι η προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας και ο μηδενισμός των πιθανοτήτων κάποιο από τα κράτη μέλη της ένωσης να μείνει απομονωμένο από τα διευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων υποδομών και κατασκευή νέων διηπειρωτικών αγωγών.

Ειδικότερα, τα δίκτυα μεταφοράς και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να αναβαθμιστούν, να εκσυγχρονιστούν και να επεκταθούν, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στην αύξηση της ζήτησης της ηλεκτρικής ενέργειας που αναμένεται τα επόμενα χρόνια. Επιπλέον, οι υποδομές ηλεκτρισμού θα πρέπει να συνδέσουν τα απομονωμένα -από τις ευρωπαϊκές αγορές- κράτη μέλη, ενώ παράλληλα απαιτείται ενίσχυση των υφιστάμενων συνδέσεων, για να είναι εφικτή η σύνδεση των περιοχών που παράγουν ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές με τις περιοχές κατανάλωσης και αποθήκευσης αυτής. Η επιτροπή εστιάζει στους παρακάτω διαδρόμους έτσι ώστε τα δίκτυα να είναι προσαρμοσμένα στις ευρωπαϊκές ενεργειακές ανάγκες: 1) Ένα υπεράκτιο δίκτυο στη βόρειο θάλασσα, το οποίο θα συνδέεται με τη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη και θα μεταφέρει την ενέργεια, που παράγεται σε υπεράκτια αιολικά πάρκα, στους καταναλωτές των μεγάλων πόλεων και ταυτόχρονα θα αποθηκεύει τα ενεργειακά αποθέματα σε υδροηλεκτρικούς σταθμούς στην περιοχή των Άλπεων και στις σκανδιναβικές χώρες. 2) Σύνδεση της Νοτιοδυτικής Ευρώπης με την υπόλοιπη ήπειρο για την παροχή της ενέργειας που παράγεται από τις αιολικές, ηλιακές, υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις. 3) Δημιουργία ανάλογων συνδέσεων στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας το περιφερειακό δίκτυο, και 4) Ενσωμάτωση της ενεργειακής αγοράς των χωρών της Βαλτικής στην ευρωπαϊκή αγορά.

Όσον αφορά το φυσικό αέριο, η εξάρτηση από τις εισαγωγές είναι υψηλή και προβλέπεται να αγγίξει το 73-79% μέχρι το 2020 και το 81-89% μέχρι το 2030. Ο άναρχος χαρακτήρας του διεθνούς συστήματος επιβάλλει στην Ε.Ε. να είναι σε θέση να έχει εναλλακτικές επιλογές προμήθειας φυσικού αερίου σε περιόδους κρίσης. Συνεπώς, κάθε ευρωπαϊκή περιφέρεια θα πρέπει να διαθέτει τον κατάλληλο σχεδιασμό για την προμήθεια φυσικού αερίου από δύο διαφορετικές πηγές, ώστε να διασφαλίζονται τόσο η ασφάλεια του εφοδιασμού, όσο και η ανάπτυξη του ανταγωνισμού. Επιπροσθέτως, κενά στην εσωτερική λειτουργία της περιφέρειας, που εμποδίζουν τη μεταφορά του φυσικού αερίου, θα πρέπει να καλυφθούν άμεσα με διορθωτικές κινήσεις. Τέλος, υφίσταται η ανάγκη για τη δημιουργία κατάλληλων υποδομών, ώστε να επιτυγχάνεται η αντίστροφη ροή του φυσικού αερίου με ενισχυμένες δυνατότητες αποθήκευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εστιάζει στα εξής έργα: 1) Στην κατασκευή του Νότιου Διαδρόμου που θα παραδίδει φυσικό αέριο απευθείας από την Κασπία Θάλασσα στην Ευρώπη, σχέδιο, το οποίο ήδη συζητείται μεταξύ των εταιριών τα τελευταία τρία χρόνια. 2) Στην ολοκλήρωση της βαλτικής ενεργειακής αγοράς και τη σύνδεσή της με την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. 3) Στη δημιουργία διαδρόμου Βορρά-Νότου στη Δυτική Ευρώπη για την ανάκληση των εσωτερικών σημείων συμφόρησης, ώστε να επιτρέπεται η καλύτερη χρήση των πιθανών εξωτερικών προμηθειών. ³

Σχετικά με τη χρηματοδότηση των υποδομών, σχεδιάζεται να την αναλάβουν οι αγορές. Ωστόσο, στις περιπτώσεις που έργα δεσπόζουσας σημασίας δεν θα καλύπτονται πλήρως από τις αγορές θα είναι δυνατή μια «περιορισμένη δημόσια χρηματοδότηση». Το ύψος του ποσού για τα έργα αυτά -όπως εκτιμάται από την Επιτροπή- ανέρχεται στα 19 δις ευρώ για τους αγωγούς φυσικού αερίου και 6 δις ευρώ για τη μεταβίβαση ηλεκτρικής ενέργειας μέσα στα δυο επόμενα χρόνια.

Η ανάπτυξη των εξωτερικών ενεργειακών σχέσεων για την ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού κρίνεται απαραίτητη. Εφόσον η Ε.Ε. διαθέτει, πλέον, τα θεσμικά εφόδια καλείται να αναλάβει πρωτοβουλίες, έτσι ώστε να δοθεί μια νέα ώθηση στις εξωτερικές της σχέσεις με χώρες, οι οποίες διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στους τομείς παραγωγής, κατανάλωσης και διαμετακόμισης των πρωτογενών υλών της ενέργειας. Ασφαλώς, το γεγονός ότι η Ε.Ε. εξαρτάται ενεργειακά από περιοχές, οι οποίες παρουσιάζουν πολιτική αστάθεια προβληματίζει ιδιαίτερα τους Ευρωπαίους αξιωματούχους. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, η συγκεκριμένη εξάρτηση της Ευρώπης ενέχει κινδύνους για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της ένωσης καθώς είναι πιθανόν χώρες παραγωγής ή διαμετακόμισης να χρησιμοποιήσουν την ενέργεια ως μέσο άσκησης πολιτικών πιέσεων. H E.E. καλείται να συνεργαστεί με τις τρίτες χώρες, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η αστάθεια στις τιμές και η πιθανότητα διακοπής της παροχής ενέργειας καθώς και να προωθηθεί η διαδικασία εύρεσης νέων εναλλακτικών οδών διαμετακόμισης ενεργειακών πόρων.

Η Ε.Ε. και η Ρωσία αλληλοεξαρτώνται ενεργειακά και οι συμφωνίες μεταξύ των δύο χωρών αφορούν τόσο το πετρέλαιο όσο και το φυσικό αέριο. Η συνεργασία αυτή, όπως εκτιμάται, θα πρέπει να ενισχυθεί καθώς υπάρχουν συμφέροντα και για τις δυο πλευρές. ³ Ωστόσο, αρκετά κράτη μέλη, ιδιαίτερα τα νέα μέλη, τονίζουν την ανάγκη για απεξάρτηση από τις ρωσικές πηγές. Παρομοίως, τα κράτη που απαρτίζουν την «ανατολική εταιρική σχέση» επιθυμούν να απεξαρτηθούν από τη ρωσική ενέργεια και να ενσωματωθούν στις ενεργειακές υποδομές της Δυτικής Ευρώπης. Μεταξύ αυτών, το Αζερμπαϊτζάν, η Γεωργία και η Ουκρανία, οι οποίες είναι άλλωστε και αυτές χώρες-εξαγωγείς και διαμετακόμισης ενέργειας. Η Ουκρανία μάλιστα ενδιαφέρεται για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας. Αναφορικά με την Τουρκία που βρίσκεται γεωγραφικά σε ένα ιδιαίτερα κομβικό σημείο για τη διαμετακόμιση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από τη περιοχή της Κασπίας, η Ε.Ε. θέτει πλέον στα πλαίσια των προενταξιακών διαπραγματεύσεων και τα θέματα ενέργειας, τα οποία αφορούν τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα. Επίσης, παραμένει ανοικτό το ζήτημα της ένταξης της Τουρκίας στη Συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα. Αναγκαία κρίνεται και μια διμερής συμφωνία και για την ένταξη και της Ουκρανίας σε αυτή την Συνθήκη.Η Ε.Ε. και η Νορβηγία συνεργάζονται στo πλαίσιo του ΕΟΧ και σημειώνεται αμοιβαίο ενδιαφέρον για τις ανανεώσιμες πηγές· ενώ παρόμοια προσέγγιση με αυτή της Νορβηγίας, όπως έχει υποστηριχθεί από αρκετούς αναλυτές, θα πρέπει να γίνει και με την Αλγερία. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ένωσης θα πρέπει να επεκταθεί και να καλύπτει όλο το φάσμα στους τομείς που αφορούν την ενέργεια, ενημερώνοντας ταυτόχρονα για τις δράσεις τους την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ειδικά σε σχέση με τις ΑΠΕ η ένωση έχει οικονομικό και πολιτικό όφελος, εάν συνεργαστεί, τουλάχιστον, με τις γειτονικές της χώρες. Στην πραγματικότητα, είναι αδύνατον από οικονομικής πλευράς να καταφέρει η ένωση να πραγματοποιήσει στροφή προς τις ΑΠΕ χωρίς διεθνή συνεργασία και κατά συνέπεια, κρίνεται ως αναγκαία η συγκρότηση υποδομών πέραν των συνόρων της. ⁴

Η Ε.Ε. οφείλει να ανταποκριθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα στις δεσμεύσεις της στον τομέα της ενεργειακής αποδοτικότητας. Για την εξοικονόμηση ενέργειας στις μεταφορές, στα κτίρια και στις παραγωγικές διαδικασίες έχει τεθεί ο στόχος του 20%. Σύμφωνα με την Ευρωπαία Επίτροπο για ζητήματα της Κλιματικής Αλλαγής Conie Hedegaard, σε αυτό τον τομέα η Ε.Ε. απέτυχε να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις τις στο πλαίσιο του «κλιματικού και ενεργειακού πακέτου» του 2009. Σύμφωνα με την Επιτροπή: «Από την 1η Ιανουαρίου 2012, όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν πρότυπα ενεργειακής απόδοση, λαμβάνοντας υπ΄ όψιν τον πρωταρχικό στόχο της Ε.Ε. στις δημόσιες συμβάσεις που αφορούν δημόσια κτίρια και υπηρεσίες».

Έμφαση δίνεται, επίσης, στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) σε σχέση με παράγοντες, όπως ο περιορισμός της ρύπανσης του φυσικού περιβάλλοντος, η εξάντληση των οργανικών καυσίμων και η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν τη συνεργασία τους με την Επιτροπή, έτσι ώστε να εφαρμοστεί η οδηγία για τις ΑΠΕ (Αιολική Ενέργεια, Κυματική Ενέργεια, Βιομάζα, Γεωθερμική Ενέργεια, Ηλιακή Ενέργεια και Υδροηλεκτρική Ενέργεια). Οι συγκεκριμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει να αναπτυχθούν σε σημείο που να καλύπτουν σε ένα σημαντικό ποσοστό τις ενεργειακές ανάγκες της ένωσης και να μπορούν να ανταγωνιστούν επαρκώς τις συμβατικές πηγές ενέργειας. (Στόχος είναι να καλύπτουν το 20% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ε.Ε. μέχρι το 2020.) ⁵

Παράλληλα, αναμένεται μια νέα πρόταση της Επιτροπής για ένα νέο «Σχέδιο Ενεργειακής Απόδοσης», με την οποία θα επανεξεταστεί η υλοποίηση του στόχου ενεργειακής απόδοσης της Ε.Ε. ως το 2013 και θα προβλέπεται η μελέτη περαιτέρω μέτρων, αν κριθούν απαραίτητα. Σημειώνουμε, εδώ, ότι το 40% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας οφείλεται στα κτίρια. Με τον εκσυγχρονισμό των ηλεκτρικών συσκευών, της θερμομόνωσης, των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης και των εγκαταστάσεων εξαερισμού θα έχουμε σαφώς μικρότερη κατανάλωση ενέργειας αλλά και μικρότερη ρύπανση από τις εκπομπές του διοξειδίου άνθρακα. ⁶

Τέλος αναφέρουμε ότι μια άλλη μορφή ενέργειας, η πυρηνική, χρησιμοποιείται ευρέως στην Ε.Ε. 14 κράτη μέλη διαθέτουν πυρηνικά εργοστάσια, ο αριθμός των οποίων φτάνει τα 143. Η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα σε παραγωγή -με 58 εργοστάσια, τα οποία διαθέτουν πυρηνικούς αντιδραστήρες- ⁷ αλλά και σε κατανάλωση, καλύπτοντας το 40% των ενεργειακών αναγκών της. Ακολουθούν, η Λιθουανία με 34% και η Σουηδία με 29 %⁸. Ωστόσο, η πρόσφατη πυρηνική κρίση της Ιαπωνίας έφερε ξανά στο προσκήνιο το θέμα της επικινδυνότητας της πυρηνικής ενέργειας, διχάζοντας τα ευρωπαϊκά κράτη σχετικά με το αν η ένωση θα πρέπει κάποια στιγμή στο μέλλον να απεξαρτηθεί από τη χρήση της. Υπενθυμίζουμε ότι η Γερμανία ανέστειλε την παράταση λειτουργίας των πυρηνικών εργοστασίων της και ζητεί μαζί με την Αυστρία ένα πανευρωπαϊκό δημοψήφισμα σχετικά με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. ⁹ Δεν κυμαίνονται όμως στο ίδιο μήκος κύματος και άλλες χώρες, οι οποίες είτε επιθυμούν να κατασκευάσουν πυρηνικά εργοστάσια είτε να επιμηκύνουν τη λειτουργία των παλαιών εργοστασίων τους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει πως θα πρέπει να ξεκινήσει μια διαδικασία εκτίμησης του βαθμού ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων με τη συνδρομή της ENSREG (Ομάδα Ρυθμιστικών Φορέων Πυρηνικής Ασφάλειας της Ευρώπης). Τα τεστ αντοχής, τα οποία θα πραγματοποιηθούν στις εγκαταστάσεις της Ευρώπης αποσκοπούν στη διαπίστωση της ανθεκτικότητας αυτών σε συνθήκες κρίσης, όπως σεισμοί, τσουνάμι κτλ. Το Συμβούλιο τονίζει επίσης πως οι έλεγχοι αυτοί απαιτούν πλήρη διαφάνεια. ¹ ⁰

¹ "Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση", Neil Nugent, 2004, σ431.

²http://www.consilium.europa.eu/App/newsroom/loadBook.aspx?target=2011&infotarget=&max=90&bid=76&lang=el&id=347

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

4/2/2011 (Ελληνικά) Nr: EUCO 2/1/11

³ http://europa.eu/pol/ext/index_en.htm

⁴ http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/reports/90082.pdf

⁵ http:// europa.eu/legislation_summaries/energy/renewable_energy/l27065_el.htm

⁶ Από τον Μπους στον Ομπάμα. Η διεθνής πολιτική σε έναν κόσμο που αλλάζει, Σωτήρης Ντάλης βλ. "Το μέλλον αρχίζει σήμερα. Συστάσεις για μια μελλοντική ολοκληρωμένη περιβαλλοντική πολιτική της Ε.Ε., Karl-Heinz Florenz, 2010, σ225.

⁷ http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6470800,00.html

⁸ http://www.energypress.gr/portal/resource/contentObject/id/75b6f501-6125-4d02-88f1-b29b032a747e

⁹ http:// news.in.gr/world/article/?aid=1231102649

¹⁰ http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=PRES/11/72&format=HTML&aged=0&lan- guage=EL&guiLanguage=en

 
Είσαι φοιτητής   ΕΚΕΜ Blog   Διάλογος   H Ευρώπη σήμερα