Σταύρος Κούρταλης
Επιστημονικός Συνεργάτης ΕΚΕΜ

Η νέα στρατηγική εσωτερικής ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως παρουσιάσθηκε από την Ισπανική Προεδρία στο πλαίσιο του άτυπου συμβουλίου εσωτερικών υποθέσεων έχει σαφώς ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, καθώς αποτελεί συνισταμένη της υφιστάμενης εμπειρίας των Κ-Μ. Το κείμενο που παρουσίασε η Ισπανική Προεδρία έρχεται σε άμεση συνάρτηση με το νέο ‘‘Πρόγραμμα της Στοκχόλμης’’, που θα αποτελέσει τη βάση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την επόμενη πενταετία και του οποίου οι τομείς προτεραιότητας στρέφονται γύρω από τον παράγοντα άνθρωπο.

Η νέα Στρατηγική για την Εσωτερική Ασφάλεια της Ε.Ε. περιλαμβάνει/ορίζει τις κοινές προκλήσεις και τις απειλές που αντιμετωπίζουν τα Κ-Μ, καθώς και τις αρχές που θα πρέπει να διέπουν την πολιτική της Ένωσης στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας. Επίσης, ορίζει ένα Ευρωπαϊκό Μοντέλο Ασφάλειας (European Security Model), το οποίο συνίσταται αφ’ ενός στη χρήση κοινών εργαλείων/μηχανισμών για την αντιμετώπιση του προβλήματος και αφ’ ετέρου στη δέσμευση για ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των Κ-Μ. Προβλέπει δε την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτιών του προβλήματος, και όχι μόνο των συνεπειών του καθώς και την ενίσχυση των μηχανισμών πρόληψης και τη μεγαλύτερη αλληλεξάρτηση μεταξύ της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας.

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο του κειμένου που παρουσίασε η Ισπανική Προεδρία:

• Κοινές Απειλές- Κύριες Προκλήσεις για την εσωτερική ασφάλεια της Ένωσης
• Τρομοκρατία: καθίσταται, σε κάθε της μορφή, μια διαρκώς εξελισσόμενη απειλή για την κοινωνία, εξαιτίας, μεταξύ άλλων, των επιπτώσεων που επιφέρει και των μέσων στρατολόγησης που χρησιμοποιεί.
• Σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα: έχει ως στόχο την εξασφάλιση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους με το λιγότερο κόστος, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την παράνομη διακίνηση ατόμων και διαφόρων ουσιών, το οικονομικό έγκλημα, την παιδική πορνογραφία, τη σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων κ.α.
• Ηλεκτρονικό έγκλημα: εξαιτίας της φύσης του (ανώνυμο, διασυνοριακό και τεχνικού χαρακτήρα) θέτει μια σειρά πρόσθετων/νέων προκλήσεων για τις αρχές επιβολής του νόμου.
• Διασυνοριακό έγκλημα: πραγματοποιείται συχνά από συμμορίες που ενεργούν διασυνοριακά και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα των πολιτών.
• Φυσικές και Ανθρωπογενείς καταστροφές: η πολιτική προστασία αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο στοιχείο κάθε προηγμένου συστήματος ασφαλείας και αφορά στην πρόληψη και αντιμετώπιση τόσο φυσικών, όσο και ανθρωπογενών καταστροφών (πλημμύρες, πυρκαγιές δασών, σεισμοί κα). Η συμπερίληψη της εν λόγω απειλής αποτελεί σημείο ιδιαίτερης σημασίας για την Ελλάδα.
• Οδικά Ατυχήματα: αποτελεί, μεταξύ άλλων, μια από τις βασικές αιτίες απώλειας εκατοντάδων χιλιάδων ζωών ετησίως.

• Τρόποι Αντιμετώπισης των Κοινών Απειλών

Η αδυναμία, σε αρκετές περιπτώσεις, των εσωτερικών συστημάτων ασφαλείας να αντιμετωπίσουν τις ολοένα και πιο περίπλοκες ως άνω απειλές, καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των Κ-Μ και την ανάπτυξη των αναγκαίων μηχανισμών για την αντιμετώπιση του διασυνοριακού εγκλήματος. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένας σημαντικός αριθμός εργαλείων, στο πλαίσιο της Ένωσης, τα οποία περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εκπόνηση κοινών αναλύσεων μελλοντικών απειλών από την Europol, ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου και των δικαστικών αρχών (Europol, Eurojust, Frontex, Ευρωπαίος Συντονιστής για την Τρομοκρατία) για τη διευκόλυνση των ερευνών και την ανάληψη κοινών επιχειρήσεων, τη θέσπιση Κοινοτικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.

• Προς ένα Ευρωπαϊκό Μοντέλο Ασφάλειας

α. Αρχές:
Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός συνολικού και συνεκτικού μοντέλου, το οποίο, μέσω της ανάπτυξης κοινών πολιτικών και εργαλείων, θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις κοινές απειλές. Οι αρχές του μοντέλου εμπνέονται από τις βασικές αρχές στις οποίες βασίζεται η Ένωση και περιλαμβάνουν: το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου και της ιδιωτικής ζωής, τη διασφάλιση της διαφάνειας και της λογοδοσίας (accountability), την προστασία των ευπαθών ομάδων, την ανοχή, την αλληλεγγύη και την αμοιβαία εμπιστοσύνη.
β. Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραμμές Δράσης
Βάσει των ως άνω αρχών, προτείνονται οι ακόλουθες δέκα (10) κατευθυντήριες γραμμές δράσης:
Ι) Υιοθέτηση μιας συνολικής (οριζόντιας και κάθετης) προσέγγισης για τον ορισμό της εσωτερικής ασφάλειας.
ΙΙ) Αποτελεσματική δικαστική εποπτεία των ενεργειών στον τομέα της ασφάλειας.
ΙΙΙ) Πρόληψη (υιοθέτηση μιας πιο ενεργητικής προσέγγισης βάσει σχετικών πληροφοριών) και αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτιών του εγκλήματος. Ανάπτυξη στρατηγικής προσέγγισης για την πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.
ΙV) Ανάπτυξη ολοκληρωμένης πολιτικής ανταλλαγής πληροφοριών.
V) Επιχειρησιακή Συνεργασία (σύσταση από Συνθήκη Λισσαβόνας νέας επιχειρησιακής Επιτροπής/ COSI).
VI) Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.
VII) Ολοκληρωμένη διαχείριση συνόρων (εξαιρετικής σημασίας για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης).
VIII) Έμφαση στην καινοτομία και την εκπαίδευση.
VIII) Εξωτερική διάσταση της εσωτερικής ασφάλειας/ Συνεργασία με τρίτες χώρες.
X) Προσαρμογή στις μελλοντικές προκλήσεις.

• Επόμενα Βήματα

Η περαιτέρω ανάπτυξη, παρακολούθηση και υλοποίηση της Εσωτερικής Στρατηγικής θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο της νέας αρμόδιας Επιτροπής για την Εσωτερική Ασφάλεια (COSI). Επιπλέον, η Επιτροπή, βάσει του Προγράμματος της Στοκχόλμης, θα εξετάσει τη δυνατότητα σύστασης ενός Ταμείου για την υλοποίηση της Στρατηγικής.